Blog / AI / Deep Article
Gián Cyborg: Khi khoa học Việt Nam "cải tử hoàn sinh" loài vật bị ghét nhất
Bạn có bao giờ tưởng tượng một ngày nào đó, con gián trong bếp nhà bạn không chỉ là nỗi ám ảnh mà còn là một "nhân viên cứu hộ" tí hon? Nghe có vẻ điên rồ, nhưng đó chính xác là điều mà nhóm nhà khoa học Việt đang theo đuổi khi biến gián thành 'cyborg' cứu hộ (https://vnexpress.net/nhom-nha-khoa-hoc-viet-bien-gian-thanh-cyborg-cuu-ho-5114953.html).
Thực tế là, trong các thảm họa động đất hay sập nhà, việc tìm kiếm nạn nhân còn sống trong đống đổ nát luôn là cuộc đua với thời gian. Robot cứu hộ hiện tại của Mỹ hay Nhật Bản dù thông minh nhưng lại quá cồng kềnh và đắt đỏ. Vấn đề là, làm sao để có một thiết bị đủ nhỏ, đủ linh hoạt để chui vào những khe hở hẹp nhất?
Câu trả lời của nhóm khoa học Việt chính là tận dụng "thiết kế tự nhiên" của loài gián. Thay vì chế tạo robot từ đầu, họ gắn thiết bị điều khiển lên lưng gián, biến chúng thành những cyborg sinh học có thể điều khiển từ xa. Điều đáng nói là, gián có khả năng chịu lực gấp hàng trăm lần trọng lượng cơ thể và luồn lách qua những khe chỉ vài milimet – thứ mà không một robot nhân tạo nào có thể so sánh được.
Điều khiến tôi tâm đắc ở hướng đi này của nhóm nhà khoa học Việt là họ không cố gắng "reinvent the wheel" – không cố tạo ra thứ gì đó hoàn toàn mới. Họ nhìn vào sinh học và tự hỏi: "Tại sao phải tốn hàng triệu USD để chế tạo robot 4 chân khi chúng ta có thể 'thuê' một con gián chỉ với vài nghìn đồng?"
Câu hỏi thật sự là: Nếu một quốc gia có nền công nghiệp robot chưa phát triển như Việt Nam có thể tạo ra cyborg gián, thì tại sao các tập đoàn lớn như Boston Dynamics hay Google lại chưa làm điều này? Có lẽ, vấn đề không nằm ở công nghệ mà nằm ở góc nhìn. Trong khi thế giới đang chạy đua với những robot hình người hàng triệu USD, thì một nhóm nhà khoa học Việt lại chọn giải pháp "bình dân" và thực dụng hơn nhiều.
Tuy nhiên, tôi không lạc quan một cách mù quáng. Việc biến gián thành cyborg cứu hộ trong phòng thí nghiệm (https://vnexpress.net/nhom-nha-khoa-hoc-viet-bien-gian-thanh-cyborg-cuu-ho-5114953.html) là một chuyện, nhưng để ứng dụng thực tế tại hiện trường lại là một bài toán hoàn toàn khác. Làm sao để điều khiển chính xác hướng đi của gián trong môi trường nhiều nhiễu? Làm sao để truyền tín hiệu video và cảm biến nhiệt qua thân gián một cách ổn định? Và quan trọng nhất, làm sao để đảm bảo "cyborg" này hoạt động trong điều kiện bụi bặm, ẩm ướt của hiện trường sập nhà?
Với các lập trình viên Việt Nam – những người đang ngày càng khẳng định vị thế trên thị trường công nghệ toàn cầu – đây có thể là một hướng đi mới đầy tiềm năng. Thay vì chỉ tập trung vào phát triển phần mềm gia công, họ có thể tham gia vào lĩnh vực kết hợp sinh học và công nghệ – một lĩnh vực mà Việt Nam hoàn toàn có thể dẫn đầu nhờ lợi thế về chi phí nghiên cứu và nguồn nhân lực trẻ.
Nhưng khoan, hãy nghĩ xa hơn một chút. Nếu kỹ thuật này thành công với gián, tại sao không áp dụng cho các loài khác? Chuột, chim bồ câu, hay thậm chí là chó – những loài có khả năng cảm nhận và di chuyển vượt trội hơn nhiều. Một hệ sinh thái cyborg động vật có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tiếp cận công tác cứu hộ, giám sát môi trường, hay thậm chí là an ninh quốc phòng.
Vậy, liệu chúng ta có đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng trong lĩnh vực robot cứu hộ, nơi mà những sinh vật nhỏ bé nhất lại trở thành cứu tinh lớn nhất? Và quan trọng hơn, các nhà khoa học Việt Nam có đủ kiên nhẫn và nguồn lực để đưa nghiên cứu này từ phòng thí nghiệm ra hiện trường thực tế, hay nó sẽ mãi chỉ là một "màn ảo thuật" trong giới học thuật? Có lẽ, câu trả lời sẽ đến từ chính những con gián – những sinh vật nhỏ bé nhưng bền bỉ đến kỳ lạ – khi chúng lần đầu tiên được "xuất ngũ" làm nhiệm vụ tại một hiện trường thảm họa thật sự.